نهاد شوراهای اسلامی شهر و روستا یکی
از برجستهترین جلوههای مردمسالاری و مشارکت عمومی در ساختار حکمرانی
محلی است و نقش مهمی در اداره امور محلی بر عهده دارد.
این نهاد در فلسفه وجودی خویش بر پیوند
میان رأی مردم، مسئولیتپذیری اجتماعی و اداره خردمندانه امور شهری و
روستایی استوار شده و مأموریت دارد فاصله میان مدیریت و جامعه را به حداقل
رسانده و نظام تصمیمسازی را بر پایه اراده و خواست واقعی شهروندان سامان
دهد و تقویت کند.
در طول ادوار مختلف، شوراها نقشی کلیدی
در هدایت جریان توسعه، تنظیم سیاستهای محلی و نظارت بر عملکرد دستگاههای
اجرایی ایفا کردهاند. با این حال، مسیر پیشروی شوراها خالی از چالش نبوده
است و همیشه موانعی بر سر راه ایفای کامل نقش آنها وجود داشته است.
بخشی از این چالشها ریشه در
پیچیدگیهای مدیریت شهری و روستایی دارد، بخشی ناشی از فشارهای بیرونی و
محدودیتهای ساختاری بوده و بخش دیگری، متأسفانه، به دلیل حضور افراد فاقد
مهارتهای تخصصی، تجربه مدیریتی یا نگاه راهبردی در برخی دورهها شکل گرفته
است و آثار خود را برجا گذاشته است.
این کاستیها در مواردی ساختار
توسعه را دچار اختلال کرده و به بافت کالبدی، هویتی و اجتماعی شهرها و
روستاها آسیبهایی وارد ساخته که جبران آنها نیازمند سالها برنامهریزی
دقیق است. بررسی تجربههای گذشته نشان میدهد که موفقیت شورا به میزان
تخصصگرایی، تعهد سازمانی، شفافیت، پاسخگویی و توان مطالبهگری آن وابسته
است.
شوراهایی که از دانش فنی بهرهمند
بودهاند، توانستهاند سیاستگذاریهای پایدار، تصمیمهای مبتنی بر مطالعات
علمی و برنامههای توسعهای سازگار با منافع عمومی را در مدیریت شهری و
روستایی نهادینه کنند. در مقابل، دورههایی که تخصص و حرفهگرایی قربانی
مصلحتسنجیهای فردی یا جناحی شده، شهر و روستا با مشکلاتی مواجه شده که
آثار آن تا امروز محسوس است.
انتظار جامعه از شوراها چیزی فراتر از
اداره امور روزمره است. شورا باید آیینه شفاف مطالبات مردم باشد؛ نهادی که
صدای شهروندان را بدون تحریف و با درک مسئولانه به سیاستها و برنامههای
اجرایی تبدیل کند. شورا باید حلقه اتصال امیدهای عمومی به سازوکار مدیریتی
شهری و روستایی باشد و این پیوند را تقویت کند.
شورا باید تکیهگاهی
برای نظارت هوشمندانه، بستری برای گفتگوی اجتماعی و مرجعی برای پاسداری از
منافع نسل امروز و فردای جامعه باشد. چشمانداز توسعه شهری و روستایی در
مجموع در گرو وجود شوراهایی است که نگاه بلندمدت را بر تصمیمهای
کوتاهنگرانه ترجیح دهند و در این مسیر استوار بمانند.
چنین شوراهایی باید تخصص و تجربه را
اساس انتخابهای خود قرار دهند، شفافیت و پاسخگویی را به فرهنگ جاری مدیریت
محلی تبدیل کنند، از حقوق مردم با قدرت و در عین حال با انصاف دفاع کنند،
سازوکارهای مطالبهگری را در چارچوب اخلاقی و قانونی تقویت نمایند و در
نهایت، مسئولیت اعتماد مردم را رسالتی اخلاقی و مدیریتی بدانند، نه امتیازی
اجتماعی و شخصی.
تردیدی نیست که آینده شهرها و روستاهای
ما نیازمند شوراهایی است که با بهرهگیری از ظرفیت نخبگان محلی، دانش نوین
شهرسازی، مدیریت یکپارچه و مشارکت آگاهانه شهروندان، زمینهساز توسعه
متوازن، بهبود کیفیت زندگی، کاهش نابرابریها و حفظ سرمایههای فرهنگی و
اجتماعی جامعه باشند و نقشآفرینی مؤثری داشته باشند.
امروز، با
تأمل در فراز و فرودهای طیشده، بیش از هر زمان روشن شده است که شورا نهادی
تشریفاتی نیست؛ شورا مسئولیت است، مسئولیتی که بر پایه اعتماد مردم شکل
گرفته و باید با عملکردی شایسته، اندیشیده و اخلاقمدار پاس داشته شود تا
این سرمایه اجتماعی حفظ و تقویت شود.
امید است تحقق چشمانداز توسعهای که
شایسته مردم شریف این سرزمین است، به دست شوراهای توانمند، متعهد و مردمی
میسر شود؛ چراکه بیتردید، چنین شوراهایی میتوانند نقشآفرینان اصلی در
مسیر پیشرفت، عدالت و تعالی اجتماعی باشند و آیندهای بهتر برای شهرها و
روستاها رقم بزنند.
طاهره تقیزاده، فعال اقتصادی،
اجتماعی و فرهنگی